Kültüren arteko gerla bati bürüz ari ote da mündü hau, Estatü Batüetako presidentak ideki düan bidetik? Agian ez! Ene ustez, algarrekin bakean bizitzen ahal gira kiristiak, müsülmanak eta beste güziak. Europako eskualde zonbaitetan esperientzia hori egin izan da erdi aroan, bereziki Andaluzian, bena gure ganik hüllanago Nafarroako Tuteran (Tudelan erdaraz).

Hor zortzi mentez algarren ondoan bizi dira kristi, jüdio eta müsülmanak, lehenik lau mentez müsülman jaunen manaspenean, gero beste lau mentez Nafarroako errege kiristien aterpean. 1119an Tutera hartü züan Alfontso borrokalaria erregeak, eta müsülmanak bere hegalpean bezala hartü zütüan, "Moroen Forua" horier emanez, eginbideen eta eskübideen berme. Horien beharra bazüen ere nafar erregeek: müsülmanak arma egile trebeak ziren, soldado honak ere bai, eta beren gerletan egarten zütüen Alfontso borrokalariaren ondokoek, beren erresuma txipiaren zaintzeko.

Gaineala haboroxeak ez ziren Arabak, bena horko jenteak, beren nahiz errelijione berrialat igaran zirenak zortzigerren mentean. Arabieraz otoitzegiten züen, mündüko müsülman güziek bezala, eta jüdioek hebreeraz, eta kiristiek latiz. Bena elizatik kanpo, pentsa daite debak ber hizkuntzetan ari zirela: hots nafar erromantzez, edo/eta eüskaraz.

Hots gure arbasoetarik ziren Erriberako müsülman horik, Baskoiak ziren, eta etsenplü hona emaiten deigüe: tolerantziaren etsenplü ederra. Halaber Iruñeko errege kiristiek eta nafar jüdioek.